پیروزی بزرگ ایران در عبور از اروند و تصرف فاو (بهمن ۶۴)‌

پس از انجام چهار عملیات بزرگ ناموفق یا نیمه موفق برای رسیدن به شرق و شمال بصره، ایران در سال ۱۳۶۴ و در یک عملیات غافلگیرانه تصمیم گرفت حالا که نمی‌تواند بصره را تصرف کند، فاو در جنوبی ترین نقطه عراق و در ساحل شمالی خلیج فارس را به اشغال خود درآورد. در بهمن ۱۳۶۴ نیروهای ایران در یکی از کم‌نظیرترین عملیات‌ها در تاریخ جنگ‌های کلاسیک، از عرض اروند رود (شط العرب) عبور کردند و فاو را به تصرف خود درآوردند. به لحاظ نظامی، عملیات کم‌نظیری بود و برای نخستین بار ایران پس از گذشت ۵ سال از جنگ موفق شد یک شهر عراق را اشغال کند. اما به لحاظ جایگاه راهبردی عملیات در سرنوشت جنگ معلوم شد که این عملیات هم نتوانست تحول سرنوشت سازی باشد که ایران در پی انجام آن و خلع اراده ارتش عراق برای ادامه جنگ بود در بهمن ۱۳۶۴ نیروهای ایران در یکی از کم‌نظیرترین عملیات‌ها در تاریخ جنگ‌های کلاسیک، از عرض اروند رود (شط العرب) عبور کردند و فاو را به تصرف خود درآوردند. به لحاظ نظامی، عملیات کم‌نظیری بود و برای نخستین بار ایران پس از گذشت ۵ سال از جنگ موفق شد یک شهر عراق را اشغال کند در نبرد فاو که ۷۵ روز به طول انجامید، عراق پاتک های متعددی از جمله با شرکت لشکرهای زبده گارد جمهوری عراق را برای بازپس‌گیری فاو و سایر مناطق اشغال شده انجام داد. در این پاتک ها عراق از حجم سنگین پشتیبانی هوایی در نبرد زمینی استفاده کرد اما در آن مقطع در بازپس گیری فاو ناکام ماند. تصرف فاو تغییری مهم در اوضاع جنگ به ضرر عراق بود. مسئولان جمهوری اسلامی ایران معتقدند بعد از تصرف فاو متحدین جهانی و منطقه‌ای صدام حسین، به این نتیجه رسیدند که باید به هر صورت ممکن مانع پیروزی ایران در جنگ شوند. (مجموعه مقالات عملیات والفجر هشت، فصلنامه نگین، شماره ۴۸، سال ۱۳۹۳)

نبردهای شرق بصره در خونین ترین ماه جنگ (زمستان ۶۵)

عراق پس از ناکامی در بازپس گیری فاو، با افزایش تعداد یگان های رزمی خود و نیروهای در حال خدمت در این یگان ها، استراتژی دفاع متحرک را در پیش گرفت. این شیوه از حمله در فاصله بهار ۱۳۶۵ تا پاییز همان سال ادامه یافت.

مبنای استراتژی دفاع متحرک حمله از محورها و جبهه های مختلف به نیروهای ایرانی بود با این استدلال که ایران بعد از اشغال فاو و جزیره مجنون، قادر به آزاد سازی یگان های دفاعی خود در این مناطق نیست بنابر این اگر در جبهه های دیگر با حمله عراق روبه‌رو شود قادر به دفاع موثر نخواهد بود. این استراتژی به طور موقت جواب داد و عراق در اردیبهشت سال ۱۳۶۵ موفق شد شهر مهران در استان ایلام را اشغال کند اما نیروهای ایرانی در فاصله ای کوتاه در تیر ماه همان سال و در عملیات کربلای یک آن را پس گرفتند. با فرارسیدن زمستان۱۳۶۵، ایران عملیات سرنوشت سازی را که در پی آن بود انجام داد. این عملیات کربلای چهار نام داشت که از سوی سپاه پاسداران و نیروهای مردمی تحت امر آن انجام شد. هدف عملیات، عبور از اروند رود در ابوالخصیب در شمال خرمشهر وجزیره مینو در آبادان و رسیدن نیروهای ایرانی به نخلستان های جنوب بصره و ملحق شدن نیروهای ایرانی مستقر در جبهه فاو به آنها و حرکت مشترک آنها به سوی بصره بود. این عملیات که بنابر شواهد و قراین موجود لو رفته بود، به شکستی سنگین برای نیروهای ایرانی تبدیل شد و چندین هزارتن از آنها کشته شدند که البته آمار این تلفات از ۵ هزار نفر تا بیش از ۱۲ هزار نفر اعلام شده است. با وجود شکست عملیات کربلای چهار، فرماندهان ایرانی تصمیم گرفتنددر فاصله دو هفته پس از آن و در جبهه شلمچه، یعنی چندین کیلومتر بالاتر از محل عملیات شکست خورده کربلای چهار، حمله دیگری را طراحی و اجرا کنند. استدلال فرماندهان ارشد ایرانی این بود که عراق سالیانه در انتظار یک حمله بزرگ از سوی ایران است و پس از شکست کربلای چهار انتظار حمله دیگری ندارد و در صورت حمله مجدد ایرانی‌ها غافلگیر خواهد شد با وجود شکست عملیات کربلای چهار، فرماندهان ایرانی تصمیم گرفتنددر فاصله دو هفته پس از آن و در جبهه شلمچه، یعنی چندین کیلومتر بالاتر از محل عملیات شکست خورده کربلای چهار، حمله دیگری را طراحی و اجرا کنند. ( مجموعه مقالات عملیات کربلای پنج، فصلنامه نگین، شماره ۴۷، سال ۱۳۹۲). استدلال فرماندهان ارشد ایرانی این بود که عراق سالیانه در انتظار یک حمله بزرگ از سوی ایران است و پس از شکست کربلای چهار انتظار حمله دیگری ندارد و در صورت حمله مجدد ایرانی ها غافلگیر خواهد شد. عملیات کربلای پنج که حمله به مستحکم ترین استحکامات دفاعی عراق در شرق بصره محسوب می شد، مستلزم عبور از آب گرفتگی های مصنوعی بزرگ و خاکریزهای چند لایه ای بود که ارتش عراق به عنوان بخشی از استحکامات دفاعی خود ایجاد کرده بود. (بررسی استحکامات و موانع دفاعی عملیات کربلای ۵، امیر چیذری، فصلنامه نگین، شماره ۴۹، سال ۹۳) نیروهای ایرانی با شکستن خطوط دفاعی عراق در ساعات اول حمله موفق شدند با تصرف استحکاماتی که پنج ضلعی نام گرفته بود و نیز با عبور از کانال ماهی به غرب آن برسند اما پیشروی بیشتر با به میدان آمدن ۱۱۰ تیپ عراقی بویژه تمرکز یگان های زرهی عراق ممکن نشد و اهداف نهایی عملیات یعنی رسیدن به شهرک تنومه در حومه بصره ممکن نشد اگر چه ارتش عراق با این شکست خطر واقعی از دست دادن بصره را حس کرد و بخش عمده ای از توان نظامی آن در این عملیات آسیب دید.

در این عملیات شدید ترین نبرد زمینی و زرهی تاریخ هشت ساله جنگ بین ایران و عراق رخ داد و دو عملیات کربلای چهار و پنج دی ماه ۱۳۶۵ را به خونین ترین ماه جنگ برای ایران تبدیل کردند. از زمستان ۱۳۶۵ تا زمستان ۱۳۶۶ نوعی حالت قفل شدگی بین ارتش های ایران و عراق وجود داشت و هیچ یک از طرفین موفق به کسب موفقیت عمده ای نشدند. فرماندهان سپاه پاسداران برای عبور از این مشکل به این ایده رسیدند که با گشایش جبهه جدید در منطقه کردستان علیه ارتش عراق و با هدف عمومی نزدیک شدن به شهر سلیمانیه عراق و سد های دربندی خان و دوکان، باعث انتقال نیروهای عراقی از جنوب به شمال شده و فشار و تمرکز قوای عراق در جبهه های جنوب را خواهند شکست. با وجود پیروزی های اولیه و محدود ایران در جبهه کردستان از جمله در منطقه حلبچه و حتی رسیدن نیروهای ایرانی به دریاچه سد دربندی خان در زمستان ۱۳۶۶، این استراتژی جدید در نهایت منجر به انتقال نیروهای عراقی از جنوب به شمال نشد. بدتر آنکه هنگامی که عراق در آغاز بهار ۱۳۶۷ حملات زنجیره ای و سنگین خود درجنوب را آغاز کرد ایران به سرعت و با عجله مجبور به انتقال مجدد نیروهای خود از کردستان به جنوب شد با وجود پیروزی های اولیه و محدود ایران در جبهه کردستان از جمله در منطقه حلبچه و حتی رسیدن نیروهای ایرانی به دریاچه سد دربندی خان در زمستان ۱۳۶۶، این استراتژی جدید در نهایت منجر به انتقال نیروهای عراقی از جنوب به شمال نشد. بدتر آنکه هنگامی که عراق در آغاز بهار ۱۳۶۷ حملات زنجیره ای و سنگین خود درجنوب را آغاز کرد ایران به سرعت و با عجله مجبور به انتقال مجدد نیروهای خود از کردستان به جنوب شد.

سقوط فاو و شکست های ایران در ۱۲۰ روز پایانی جنگ

از بیست و هشتم فروردین ۱۳۶۷تا هنگام پایان جنگ در مرداد ۱۳۶۷، طی چهار ماه عراق موفق شد ضمن بازپس گیری فاو، سلسله شکست هایی را بر نیروهای ایرانی تحمیل کند. (نگاه کنید به خاطرات سال ۱۳۶۷ اکبر هاشمی رفسنجانی حمله عراق در جبهه فاو در بیست و هشتم فروردین ۱۳۶۷ با هدف باز پس گیری این شهر شروع شد. عراق در این حملات با استفاده گسترده‌ از سلاح‌های شیمیایی و بمباران هوایی و حملات شدید توپخانه، در بیست و چهار ساعت فاو را پس گرفت. درهمین دوره زمانی، جنگ شهرها یا جنگ موشکی بین ایران و عراق بار دیگر اوج گرفت. عراق حملات موشکی را به ایران که از ابتدای جنگ شروع کرده بود و در سال‌های ۶۳ تا ۶۵ افزایش داده بود، در سال ۶۷ به اوج خود رساند وشهرهای ایران بویژه تهران را بیش از پیش هدف قرارداد. جنگ موشکی و جنگ شهرها به لحاظ روانی باعث حمله عراق به پشت جبهه ایران، یعنی مردم غیر نظامی شد. ۳۸ روز پس از حمله فاو، در چهارم خرداد ۱۳۶۷ نیز عراق تک دیگری را در جبهه شلمچه آغاز کرد و تمامی مناطق تصرف شده از سوی ایران در عملیات کربلای پنج را پس گرفت.

یک ماه پس از سقوط جبهه ایران در شلمچه، عراق با حمله در منطقه هور العظیم، جزایر مجنون را نیزاز ایران پس گرفت و سپس حمله دیگری را در منطقه عمومی موسیان و دهلران در جنوب ایلام را با موفقیت اجرا کرد. هزچند ایران در ۲۷ تیر ۱۳۶۷ قطعنامه ۵۹۸ را برای پایان دادن به جنگ پذیرفت، اما گسترده‌ترین پیشروی ارتش عراق در تاریخ هشت‌ساله جنگ در عملیاتی به نام توکلنا علی الله شروع شد و ارتش عراق در مرداد ۱۳۶۷ به جاده اهواز - خرمشهر رسید و شهر اهواز در خطر محاصره قرار گرفت با وجود آنکه ایران در ۲۷ تیر ۱۳۶۷ قطعنامه ۵۹۸ را برای پایان دادن به جنگ پذیرفت، اما گسترده‌ترین پیشروی ارتش عراق در تاریخ هشت‌ساله جنگ در عملیاتی به نام توکلنا علی الله شروع شد و ارتش عراق در مرداد ۱۳۶۷ به جاده اهواز - خرمشهر رسید و شهر اهواز در خطر محاصره قرار گرفت. عراق در این مرحله، با به اسارات درآوردن هزاران تن موفق شد توازن تعداد اسرا را، که پیش از آن به به شدت نفع ایران بود، تغییر دهد. با وجود این، ضدحمله‌های مجدد و موفق نیروهای ایران برای عقب راندن نیروهای عراق به مرزهای بین‌المللی آغاز شد و سرانجام در ۲۹مرداد ۱۳۶۷ ترک مخاصمه بین طرفین و پس از هشت سال جنگ برقرار شد. این جنگ در حالی به پایان رسید که ارتش عراق، در هدف عمومی خود از حمله سال ۱۳۵۹ یعنی اشغال مناطق مشخصی از خاک ایران به‌ویژه در خوزستان ناکام مانده بود. هرچند از سوی دیگر، ایران نیز که از سال ۱۳۶۱ تا سال ۱۳۶۵ در موضع تهاجمی قرار گرفته بود، در سال پایانی جنگ یعنی ۱۳۶۷ در موضع تدافعی قرار گرفت و شکست های سنگینی را متحمل شد.

نقش محوری ارتش جمهوری اسلامی ایران در جنگ 8 ساله ایران وعراق:

 اینجانب تا کنون مطلب مدونی درباره نقش ارتش جمهوری اسلامی ایران در جنگ 8 ساله ایران و عراق مشاهده ننموده ام که به تصور بنده علت آن ،دوری نیروهای مخلص ارتشی دوران دفاع مقدس از خودنمایی و مطرح کردن افتخارات خود و نیز عقیده ایشان به بدیهی بودن دفاع از مرزهای کشور ایران و ملت ایران به عنوان وظیفه این نیروی نظامی مقدس می باشد.

لذا وظیفه خود می دانم در حد بضاعت کم خود ، مطالب مختصری را از ایثارگریها، جانبازی ها و دلیرمردی های ارتش جمهوری اسلامی ایران در 8 سال دفاع مقدس را گردآوری و جهت اطلاع بیشتر هموطنان تقدیم دارم.

یاد 48 هزار شهید والامقام ارتش جمهوری اسلامی ایران گرامی و راهشان پر رهرو باد.

مقدمه:

       پس از فروپاشی نظام شاهنشاهی در ایران و استقرار نظام جمهوری اسلامی دشمنان دیرین ملت ایران و دشمنان نظام اسلامی به گمان اینکه ارتش ایران در پی انقلاب اسلامی به دلیل از دست دادن فرماندهان عالی رتبه خود و عدم همکاری سایر نیروهای ارتش به دلیل وفاداری به رژیم پیشین ، مزمهل و نابود شده است و توان دفاع همه جانبه را از مرز های ایران ندارد. تدارک حمله ای بزرگ و سراسری را از جانب مرزهای غربی با کشور عراق با حکومت رژیم جنایتکار بعث در نظر گرفتند. در تاریخ 31 شهریور ماه سال 1359 ارتش عراق از هوا و زمین به ایران هجوم آورد . همزمان با حملات هوایی هواپیماهای جنگنده عراقی، هجوم سراسری زمینی سپاه سوم ارتش عراق با پنج لشگر تقویت شده به استان خوزستان ، سپاه دوم آن با پنج لشگر به استانهای ایلام و کرمانشاه آغاز شد و سپاه یکم نیز با دو لشگر در احتیاط بود. استراتژی ارتش بعت عراق در این حملات "جنگ سریع و کوتاه مدت " بود . اما پس از یک هفته به آنچه پیش بینی می کرد دست نیافت و به ناچار وارد جنگی فرسایشی شد .

نکته ای که ارتش عراق از آن غافل مانده بود وجود نیروهای جان برکف ارتش جمهوری اسلامی در قوای سه گانه ارتش که به رغم ازمیان رفتن فرماندهی عالی خود همچنان بر عهد خود در پاسداری از کشور و ملت ایران پایدار بودند و با عظمی راسخ در صدد بازسازی نیروی خود در نظام مقدس جمهوری اسلامی بودند و همچنین نیروی عظیم ملت انقلابی ایران ، که  مقاومت بی نظیر  بیش از 34 روز در خرمشهر ، دو بار آزاد سازی سوسنگرد ، متلاشی کردن قوای عراقی که از رودخانه بهمنشیر عبور کرده و وارد جزیره آبادان شده بودند و عقب راندن یگان هایی از دشمن در گیلان غرب نمونه هایی از این مقاومت سرسختانه مردم و ارتش بود، که ارتش عراق را زمین گیر کرد ودر جبهه جنوب در حالیکه خرمشهر را در اشغال داشت و آبادان و سوسنگرد را محاصره کرده بود ، در خطوطی نامنظم به پدافند مناطق اشغالی پرداخت .

آغازدفاع نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران:

خلبانان نیروی هوایی ارتش ایران دو ساعت پس از بمباران عراقی‌ها، توانستند در ساعت ۴ بعد از ظهر روز ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ با هواپیماهای اف4  به پایگاه‌های الرشید در جنوب بغداد و شعیبه در داخل خاک عراق و نزدیک مرز آن کشور حمله کنند و خسارات عمده به این دو پایگاه وارد آورند. فردای آن روز یعنی در روز یکم مهرماه ۱۳۵۹، خلبانان نیروی هوایی ایران پس از خواندن دسته جمعی سرود «ای ایران»  در باشگاه افسران نیروی هوایی تهران با ۱۴۰ فروند هواپیمای بمب‌افکن به پرواز درآمدند و به پایگاه‌های هوایی و مراکز ارتباط و رادار نیروی هوایی عراق حمله نمودند. در آسمان نیز درگیری‌هایی بین هواپیماهای دفاع هوایی ایران و هواپیماهای عراقی به وقوع پیوست و چند هواپیمای میگ عراقی سرنگون شدند. عملیات روز یکم مهرماه، که در نیروی هوایی ایران عملیات کمان ۹۹ نام دارد و در آن ۲۰۰ پرواز در یک روز توسط خلبانان نیروی هوایی ایران انجام گردید، عملاً توان و برتری قدرت هوایی ایران را نشان داد.

Powered By
  BLOGFA.COM