|
1- موقع ریاضی روستای غریبدوست : قریه ای است در یک کیلومتری جاده شوسه ای و در 6 کیلومتری شمال غربی بخش ترکمانچای قرار گرفته است . طول جرافیای آن 47 درجه ، 18 دقیقه و 38 ثانیه و عرض جغرافیای آن 37 درجه ، 37 دقیقه و 4 ثانیه و ارتفاع آن از سطح دریا 1690 متر و در فاصله 60 کیلومتری از شهر میانه قرار گرفته و از روستاهای دهستان بروانان و از توابع بخش ترکمانچای ، جزء شهرستان میانه و در استان آذربایجان شرقی قرار دارد و پیرامون آن را روستای بالسین شریف آباد ، سانیان سفلی و مهماندوست ، قرجه قیا ، شیخ احمدلو ، صومعه علیا ، دستجرد ، ورزقان و کلهر قرار گرفته است . 2- موقع نسبی روستای غریبدوست : روستای غریبدوست یکی از روستاهایی سرسبز و خوش آب هوای شهرستان میانه بخش ترکمانچای میباشد که در دامنه کوههای سر به فلک کشیده بزگوش قرار گرفته وتقریبا درشمال شرقی شهرستان میانه می باشد و با از سمت غرب با روستای مهماندوست و ازسمت شرق با بخش ترکمانچای واز سمت جنوب شرقی با روستای شیخ احمدلو و از سمت جنوب غربی با روستای قرجه قیا همسایه می باشد در قدیم تقریبا مانند ترمینال برای روستاهای اطراف بود.قرار گرفتن روستا در کنار محور قدیمی ، وجود بازار بازار هفتگی و وجود شرکت تعاونی این روستا بعنوان روستای مرکزی عمل می کند . مواد غذایی و تولیدات شهر و سایر وسایل مورد نیاز کشاورزی را بین روستاهای پیرامون خود پخش می کند و همین محور ارتباطی باعث شده که در روستا بازار هفتگی در روزهای چهارشنبه ایحاد شود و خود بازار نیز در کنار جاده ساخته شده و از روستاهای دور و نزدیک و از شهر تبریز ، سراب ، بستان آباد، قرچمن ، ترکمانچای ، میانه و.. جهت خرید وفروش به این بازار می آیند.دورتا دور این روستا را روستاهای چون بالسین شریف آباد ، سانیان سفلی ، مهماندوست ، قرجه قیا ، شیخ احمدلو ، صومعه علیا ، دستجرد ، ورزقان قرار گرفته است . 3- علت تسمیه و وچه نام گذاری : احتمالاً نزدیکی به جاده قدیمی از قدیم الایام که در زمستانها برف سنگین و کولاک باعث بسته شدن راه وتوقف مسافران گشته ودر نتیجه آنها در روستا مانده و مورد پذیرایی قرار گرفتند احتمالً همین مهمانوازی روستائیان باعث شده که این روستا غریبدوست نام گیرد. یکی از دلیل اصلی که اسم این روستا را در تاریخ به ثبت رسانده عبور جاده ابریشم از این روستا می باشد. 4- تاریخ روستای غریبدوست : ریش سفیدان معتقد هستند که روستای غریبدوست قذمت طولانی دارد.وجود جاده ابریشم ، پیدایش قبور مغولان در کنار مسیر ارتباطی و اطراف روستا ، و جود تپه باستانی " بروانان غربي" قدمت این روستا را اثبات می کند و این تپه در جنوب غربی روستا و بالای شعبه نفت روستا قرار دارد.و اهلی روستا متعقد هستند که در اثر زلزله روستا به تپه تبدیل شده و حفاری که در گذشته توسط اهالی صورت گرفته است از آن تنورها و سفالی های شکسته پیدا شده که نشان می دهد که این جا یک استقرار گاه روستا یوده و احتمالاً مقر اولیه روستا این تپه بود که بعد از وقوع زلزله و تخریب کامل روستا بازماندگان روستای کنونی را در دو طرف رودخانه و در روی دو دامنه که با شیب ملایم به خط القعر رودخانه می رسد ساختند . این روستا در طول تاریخ مخصوصاً در دوره قاجار و اوایل رضاخان شاهد تعدی و غارت اقوام روس و عثمانی و قزاقان ایران بود ، بطوری که سواران امیرخان وخالو قربان این روستا را مورد چپاول و غارت قرار داده بودند . در واقعه ننگین عهده ترکمانچای نیروهای روسی در نزدیکی این روستا مستقر بودند . در جنگ جهانی دوم و ماجرای پیشه وری مردم این روستا بعلت ظلم و ستم اربان از نیروی آذربایجان حمایت نموده ودر این دوره بحرانی اهالی روستا اربان و مباشران ارباب ها را از روستا رانده و به تقسیم زمین های زراعی پرداختند ولی بعد از سقوط دولت پیشه وری در آذربایجان ارباب ها مجداً به روستا بازگشته و زمین های زراعی را پس گرفتند سپس در دوران اصلاحات ازضی روستائیان مطابق با حق نسق صاحب زمین شدند ، لازم به ذکر است که قبل از اصلاحات ارضی در این روستا خرده مالکی نیز وجود داشت و حتی تعدادی از روستائیان در روستاهای مجاور صاحب زمین بودند.در واقعه کشف حجاب اهالی روستا مرد وزن مورد آزار و اذیت قزاقان قرا گرفتند و مردان جرات نداشتند که بدون کلاه پهلوی در کوچه ظاهر شوند و ریش سفیدان توانستند با پرداخت رشوه به ماموران قزاق مانع کشف حجاب در روستا شوند. 5- مقر روستا: این روستا در کنار رودخانه ای و بر روی دامنه های کوههای کم ارتفاع و در ناودیسی مستقر شده است. جریان رودخانه در طول ناودیس، اراضی حاصلخیز و مستعد به کشاورزی و وجود جاده ارتباطی قدیم تبریز- تهران از عوامل کشش و مکان یابی و استقرار روستا بوده است.در سالهای گذشته وجود رودخانه و بستر آن امکان دسترسی آب را برای اهالی فراهم ساخته و برای روستائیان از ارزش و اهمیت خاصی بر خودار است ، زیرا حیات روستا به وجود رودخانه بستگی دارد . شرایط طبیعی و توپوگرافی چوت وسعت زمین ، زهکشی خوب و طبیعی و مناسب و شیلاب مدلایم دامنه ها باعث شده آب های سطحی و فاضلاب به آسانی خارج از محیط مسکونی هدایت شود و نیز دسترسی آسان به آب باعث شده که سایر احتیاجات روستا تا حدودی با توپوگرافی روستا هماهنگ باشد.با وجود این توسعه روستا در بستر طغیانی رودخانه باعث شده که در مواقع طغیانی وسیل های شدید با مشکلاتی مواجه شود .روستای غریبدوست به لحاظ مکانی جزء روستاهای میان کوهی و کناره ای بوده و عبور رودخانه از وسط ناودیس باعث شده روستا در جهت شمال جنوب دارای بافت طولی باشد و مساکن روستا به شکل خطی به موازات دره رودخانه در دو طرف آن کشیده شود که هیچ حفاطتی در استقرار روستا و مکان یابی مسکن مشهود نیست. چنانکه اشاره شد این روستا میان کوهی بوده و توازی دو کوه کم ارتفاع و عبور رودخانه از میان آن ، موجب شده که مساکن روستا تا دامنه و در طول سواحل کشیده شود. وجود شیب ملایم دامنه به طرف رودخانه و استقرار مساکن در پای این کوههای کم ارتفاع یک زهکشی طبیعی و قابل قبولی بوجود آورده است. مقر این روستا و مساکن موجود آن در رابطه با شرایط طبیعی و توپوگرافی و انسانی بوده و اهالی مساکن خود را با در نظر گرفتن توپوگرافی و حجم و مقدار تولیدات کشاورزی و دامی و فضای مورد نیاز برای دامها و ظرفیت انبارهای مواد غذایی ایجاد نموده بودند. ولی نتوانستند از گسترش مساکن و باغات و زمین های کشت یونجه در بستر طغیانی رودخانه جلوگیری نمایند و خانه های مسکونی بارها مورد هجوم سیلاب قرار گرفتند. لازم به یاد آوری است که در روستاهای ایران نقش مساکن و موقعیت مقر این مساکن در پروسه های تولید زراعی بر کسی پوشیده نیست و ساختمانها و تاسیسات ساختمانی وایستگی پثابتی با زمین های کشاورزی دارند که شامل خانه های مسکونی ، اصطبل و انبار که به بعد خانوار و وسعت رمین های کشاورزی و تعداد دام بستگی دارد و برای جا دادن انسان و محصولات زراعی و دامی و دام ها احداث می شوند. 6- تفسیر و تحلیل توپوگرافی روستای غریبدوست : این روستا بر روی مخروط افکنه در مناطق پایکوهی واقع شده و علت استقرار آن وجود خاک مناسب برای کشاورزی و دسترسی آسان به آب رودخانه و سوار شدن آب بر روی زمین های زراعی و مراتع مصنوعی و باغات و شیب ملایم دامنه و کم ارتفاع بودن کوهها و تپه های متعدد و سفره های زیر زمینی و چشمه ها سارها می باشد. در این روستا ، دره ها و مخروط افکنه های حاصلخیز متعددی بصورت دشتهای کوچک سیلابی که در اثر فرسایش سیلاب از کوهها و تپه ها کنده شده و در زمین های پست و پائین دست رسوب کرده بوجود آمده است .مقر روستا در درون ناودیس (دره) قرار دارد و قسمت عمده زمین های آبیاری و باغات و یونجه زارها در طول این ناودیس قرار دارد. 7- شبکه هیدروگرافی روستا: دراین روستا رودخانه ای که جریان دائمی داشته باشد وجودندارد تنهایک رودخانه فصلی ازوسط روستادرطول ناودیس جریان دارد که مسیرش را با این ناهمواری تطبیق داده است. ازکوههای بزغوش نزدیک روستای ینگجه سرچشمه گرفته درطول مسیرخود بامشروب کردن نواحی اطراف سبب به وجود آمدن چمنزارهای سرسبزوخرم شده وپس ازعبورازوسط روستا چه درقسمت علیا ویادرقسمت سفلی کمک زیادی به کشاورزان این سامان می کند وآب آن به مصرف زراعت ساکنین وزمین های ساحل یمین ویساررودخانه می رسد سپس بعدازالحاق شعبه های دیگری وارد شهرچای می شود وآب این رودخانه از باران های بهاری وزمستانی وذوب برف های کوه های بزغوش وسایر ناهمواری ها وچشمه های داخلی روستا واطراف وکانالی که به تازگی ایجادشده،تامین می شود.ومرتفع بودن کوه های بزغوش وبارش برف درزمستان ذخیره بزرگی برای آب رودخانه وقنوات تشکیل می دهد وقسمت عمده آب این رودخانه ازبرف های ذخیره شده درکوههای بزقوش تامین می گردد ومیزان آب رودخانه درفصل پائیزوزمستان وبهاربمقدار قابل ملاحظه ای زیاد بوده است ولی درفصل تابستان خشک می گردد وتنها آب کاتال ویک چشمه به نام<< سنگ چشمه نصیر>> آب جاری رودخانه رابوجود می آورند. وعلت افزایش آب دربهارواوایل تابستان ذوب برف های ذخیره شده وباران میباشد وعلت خشک شدن آب رودخانه درفصل تابستان این است که آب رودخانه درطول مسیرخود به وسیله روستائیان برای آبیاری زمین های زراعی خوداستفاده می کنند وعدم بارش باران را نیزباید به آن اضافه کرد ودرفصل های زمستان وپائیزآب رودخانه به علت اینکه موردمصرف آبیاری نمی گیردافزایش مییابد 1-7- نیمرخ دامنه: نیمرخ دامنه های مشرف به رودخانه بسیارمتغییرمی باشد ودامنه های آن دارای پوشش ریزونرم میباشد وسطح دامنه پوشیده ازعلف ومراتع مصنوعی وباغات بوده وبسترمعمولی رود وبستر معمولی رودخانه از مواد غلطیده ومدور وگرد بو سیله سیل حمل شده وپس ازکاهش سرعت آب ته نشین شده است پوشیده شده دراین بسترپوشش گیاهی فوقالعاده کم ولی تعداد اندکیدرخت وجوددارد وبستر طغیانی رودخانه راخانه ها ودرختان ومراتع مصنوعی وباغات درقسمت علیا وسفلی روستا تشکیل می دهد. 8- منابع آب روستا: عمده ترین منابع آب روستا باران ونزولات جوی-رودخانه وآبهای زیرزمینی وچشمه ها هستند. 1-8- آبهای سطحی شامل رودخانه وچشمه هاهستند رگ حیاتی روستا می باشند وآب مصرفی و زراعی روستارادر دسترسشان می گذارد ومنشاآبگیری رودخانه ازذوب برف ها وباران های فصول سرد ومعتدل است ومیزان آب ونوسان آن درهر فصل در ارتباط با میزان نزولات جوی سالیانه است .مسلما درهنگام بارندگی آب فراوان،وپس از قطع بارندگی آب بسرعت کاهش می یابد وپس ازذوب برف وقطع بارندگی سرچشمه این رودخانه چشمه های متعدد وکانال در کوههای حاشیه ای است بنابراین هراندازه درفصل سرد ومعتدل آب بیشتربه زمین نفوذ کرده باشد چشمه ها ورودخانه پرازآب خواهد بود همچنانچه اشاره شد گاهی به میزان بارندگی در بهاروزمستان وتابستان وپائیزوذوب تدریجی برف ها وقابلیت نفوذ زمین که منابع آبی زیرزمینی غنی می سازد تابصورت چشمه روان گردد دارد و نفوذ آبها درداخل منشا ایجاد چشمه ها درطول رودخانه ودره های متعدد روستا می باشد .واهمیت این چشمه ها ومیزان آب آنهادر فصل گرم یعنی هنگام قطع نزولات جوی وپایان ذوب برفها قابل ملاحظه است واین نوع چشمه ها درداخل روستا ودرهای آن پراکنده بوده ازاهمیت ویژه وکیفیت خوبی برای تهیه آب مصرفی وآشامیدنی خالص برخوردارهستند همچنین برای آبیاری وپرکردن استخرها وبرکه ها بکار میروند ودرتمام سال فعال وبه ندرت خشک می گردد ومهمترین چشمه های روستا عبارتند از: چشمه سنگ،چشمه نصیروچشمه حسن آلی می باشد وچشمه های متعدد دیگری نیزوجوددارند که از ذکر نام آنها خودداری میگردد ولازم به یادآوری است که آب چشمه های سنگ ونصیربرای آشامیدن بکار میرود . 2-8- چاه: طبق واحد آماربرنامه ریزی جهادسازندگی دراین روستا 25حلقه چاه وجوددارد بوسیله موتورپمپ مورداستفاده آبیاری درمزارع وباغات قرار میگیرد وقسمت عمده این چاهها درقسمت سفلی روستا قراردارد واین چاهها اکثرا در کنارزمینهای دیمی ایجاد شده اند تاآنهارا تبدیل به مراتع مصنوعی کنند. 9- وضعیت اقلیمی روستا: درتقسیما ت آب وهوای کشورآذربایجان جزء آب وهوای معتدل کوهستانی بوده ازجریان هوای مدیترانه متاثر میباشد وجریان هوای مدیترانه از اواخرپائیزوتمام زمستان تااوائل بهارمنطقه رافراگرفته ونزولات آن درارتفاعات بصورت برف است همچنین این استان تحت تاثیررطوبت دریای مازندران وتودهای سیبری قرارمیگیرد وتوده عظیم سبلان سد مهمی رادرمقابل جریانات خزری تشکیل داده وآن را به دوقسمت تقسیم میکند که یک شاخه آن ازطریق اردبیل به میانه میرسد، به باد مه معروف است درتمام فصول میوزد وبادیست سردومرطوب که غالبا درفصول گرم موجب ریزش باران میشود درحالیکه درزمستان سبب ریزش برف میگردد درمقیاس کوچک کوهستانی بودن منطقه ازعوامل برودت روستا بوده وجریانات توده های منطقه نیزموثر می باشد وهمچنین تحت تاثیرزمستانهای بسیار سرد وتابستانهای معتدل بزغوش میباشد وخود روستا بازمستانهای بسیارسرد وتابستانهای خنک وگرم وخشک شناخته می شود ولازم به یاد آوری است اگربادغالب درروستا بادسفید باشد هوای روستا درتابستان خیلی گرم می شود.ووزش باد مه نیزموجب خنکی هوا میگردد درگذشته درزمستان برفهای سنگین میبارید وسطح رودخانه یخ می بست واهالی را مجبور میکرد برای شستشووتامین آب مصرفی یخهای سطحی رودخانه رابشکنند وتوپوگرافی روستا واستقرار آن در دره وکناررودخانه باعث شده که درجه حرارت درشب کمترازدامنه ورطوبت نسبی بیشتر ازدامنه باشد واین روستا تحت تاثیرنسیم کوه ودره بین دره ترکمانچای بارشته کوه بزغوش است وبه هنگام روزخورشید برسینه کوه عمود میتابد تابه دره درنتیجه کوه سریعتر ازدره گرم شده وهوای مجاورآن نیز گرمتر می شود وبه بالا می رود وهوای سرد دره جایگزین آن میشود همین مکانیسم حرارتی باعث می شود درروز از اواخرصبح تا غروب آفتاب از دره ترکمان به بزغوش ودرموقع شب جریان معکوس از بزغوش به دره ترکمان چای بوزد همچنین استقرار واسکان یابی روستا دردامنه و پای کوه موجب شده که تحت تاثیر نسیم های دامنه ای به نسیم دره ای ترکمانچای مربوط است قرار گیرد . بالا رفتن هوا درطول دامنه های گرم شده روستا وپائین آمدن هوای سردروستا در موقع شب جزء نسیم های دامنه ای به حساب می آورند. لازم به یاد آوری است که فرهنگ جغرافیائی ایران ،آب وهوای این روستا را، کوهستانی ومعتدل ذکر نموده است.علاوه برسرد شدن هوابارندگی ها زیادترمی گردد شتقریبا آب وهوای روستا مشابه اب وهوای مدیترانه میباشد.
10- درجه حرارت: موثرترین عامل ایجاد آب و هوانیروی آفتاب است عوامل موثر در حرارت عبارتند از : مدت روشنائی وزمان آفتابی-زاویه تابش یا ارتفاع آفتاب دربالای افق –فصول مختلف –عرض جغرافیائی ودوری ونزدیکی بهدریا میباشد همچنین عوامل توپوگرافی چون قرار گرفتن دره هاهمچنین دره ها در صبح وعصردرسایه قرار گرفته تابش آفتاب گاهی تا چندساعت نسبت به بخش هابی فوقانی دامنه هاوقلل کم ارتفاع و تپه ها کاهش مییابد وجهت گیری دامنه ها تاثیر مهمی در حرارت دارد و دامنه هائی که رو به آفتاب یا رو به جنوب هستند بیشتر از دامنه های پشت به آفتاب یاروبه جنوب هستند دما دریافت میکند نتیجتا برف در زمین های آفتابی زودذوب می شود و هوایش گرمتر است.وشخم زنی وبذر افشانی زودتر ازدامنه های پشت به آفتاب صورت میگیرد محصولات کشاورزی در زمین های رو به آفتاب زود تر از زمین های پشت به آفتاب می رسد و درو می گردد و وزش باد نیز در میزان درجه حرارت موثر بوده بطوریکه وزش باد سفید در روستا موجب گرمی هوا ورسیدن محصولات می گردد و وزش باد مه موجب خنکی هوا وکاهش حصول و دیر رسیدن آن می شود بعلت نبودن ایستگاه هواشناسی میزان درجه شهرستان و بستلان آباد ذکر می گردد. معدل درجه حرارت ماهیانه در ایستگاه های قرانقو و استور 9/12 و معدل حداکثر حرارت 3/20 و معدل حداقل 7 و حداکثر مطلق 9/40 و حداقل مطلق 9/11 درجه می باشد و بعلت کوهستانی بودن روستا آب وهوا و درجه حرارت آن از آب وهوای این منطقه نسبتاً سردتر است . و متوسط سالانه درجه حرارت بستان آباد 8 درجه سانتی گراد می باشد و تبخیر حقیقی شهرستان میانه 269 و تبخیر حقیقی آن نسبت به بارندگی 99 می باشد. 11- نزولات آسمانی روستا: جریانات هوای منطقه ازاواخر پاییزوتمام زمستان تااوائل بهاردراثر وزش بادهای غربی در فصل های سرددرارتفاعات موجب ریزش برف ودر فصل گرم و معتدل موجب ریزش باران می گردد. وقسمت عمده بارندگی در روستاازاواسط پاییز وتااوائل بهار بصورت برف میباشد وبیشترین مقدار بارش در روستا در فصل بهار از اواخر اسفندماه تااواخر بهار بعلت جریانات غربی صورت می گیرد در بعضی اوقات مخصوصا در سالهای اخیر در فصل پاییز وزمستان بارش بصورت باران بوده وبارش درفصل نامعلوم وتابع تغییرات ناگهانی جوی است و تابستان وفصل خشک وبارندگی خیلی کم است واغلب بارش بصورت رگبارهای ناگهانی وتگرگ است که به کشاورزان ومحصولات آنهاخسارات فراوانی وارد می سازد.درسالهای اخیر بارش برف در زمستان کاهش یافته است وبارندگی نافع درروستا در فصل بهارصورت میگیرد وحداکثر بارندگی از اواسط اسفند ماه تا فروردین و اردیبهشت منطبق است و به علت نبودن ایستگاه هواشناسی از آمار بارندگی شهر میانه استفاده می شود دراین شهر آب وهوایش بر اساس روش کوپن نیمه مرطوب ومعتدل وتابستان گرم وخشک وحداقل بارندگی آن درماه اوت است ورقم بارندگی آن دارای دوحداکثر درماههای آوریل ودسامبر می باشد وبه وسیله یک حداقل درماههای ژوئیه و اوت قطع می شود واختلاف بارندگی دراین شهر زیاد است 4ماه خشک -3ماه نیمه خشک و5ماه مرطوب داردومتوسط بارش 271وتبخیر حقیقی آن269 میباشد.تبخیر حقیقی ان نسبت به بارندگی99وضریب خشکی دوماتن برای این شهر12وضریب رطوبت آمبرژه آن40می باشد. 12- میزان رطوبت روستا: بعلت فقدان ایستگاه هواشناسی از میزان رطوبت شهرستان میانه وبخش بستان آباد استفاده میشود گرمای تابستان ازاواسط خرداد ماه شروع تااواسط مرداد ماه ادامه دارد فصلی خشک وبارندگی خیلی کم است ورطوبت کمتر مخصوصا حداقل رطوبت درتیر ماه است و ضریب خشکی بستان آباد 15وضریب رطوبت آمبرژه72میباشد.وضریب خشکی دوماتن برای شهرستان میانه 12وضریب رطوبتی آمبرژه آن 40می باشد. لازم به یاد اوری است که حد اکثر رطوبت متوسط در دی ماه 5/80درصد وحداقل متوسط آن 8/46مرداد ماه است ورطوبت نسبی روستا درفصل بهار وزمستان وپائیز افزایش می یابد(.حدود6 ماه ازسال در بستان آباد و5 ماه در میانه مرطوب بوده ) . علت افزایش رطوبت نسبی در فاصله اواخر پائیز تا اوائل بهار علاوه برکاهش درجه حرارت ورود توده هائی از هوای سرد ومرطوب اروپا است که با گذشتن از دریای مدیترانه وارد ایران می گردد. 13- یخبندان روستا: هوای روستا از اواسط فصل پائیز رو به سردی می گذارد ودر آذرماه برف ویخبندان شروع می شود و زمستان روستا فصلی سرد وطولانی است حدود 6 ماه ادامه دارد وتمام فعالیتهای کشاورزی متوقف می شود حدود 6 ماه یخبندان وجود دارد تعداد روزهای یخبندان در ماههای مختلف متفاوت است امسال یخبندان در روستا تا اوایل اسفند ماه ادامه داشت ولی در سالهای گذشته تا اوایل بهار یخبندان دیده می شد و بعلت نبودن ایستگاه هوا شناسی،یخبندان شهر میانه ذکر می شود دراین شهر تعداد روزهای یخبندان 4/91 روز درسال بوده وبیشتر یخبندان درماه به دی میباشد 14- بادهای محلی روستا:. شامل بادهای وعد وباد سفید وباد مه میباشد.باد وعد از 12 اسفند ماه شروع به وزیدن می کند وباد سفید از اوایل تابستان شروع به وزیدن می کند ازطرف شمالغرب به طرف روستا وارد می شود و منشأ باد سفید از غرب استان میوزد ورطوبت مدیترانه رابا خود میآورد درفصل تابستان باعث رشد سریع گیاهان وبه ثمر رسیدن آنها می گردد.وبه علت آوردن ابرهای باران آورکه موجب ریزش باران میشود مرغوبیّت محصول را در روستا بالا می برد ودر اواخر پائیز سوزناک بوده موجب سرما زدگی محصولات می شود وباد مه از طرف دره ترکمنچای به طرف روستا می وزد جهت جنوب به شمال دارد وزش این باد باعث کاهش ودیر رسیدن محصولات کشاورزی میگردد ولازم به یادآوری است که باد سفید موجب گرمی هوا در تابستان وباد مه موجب خشکی هوا میگردد . 15- خصوصیات جمعیتی واجتماعی: طبق واحد آمار سازمان برنامه وبودجه در سال 1365 تعداد خانوار روستا 135وکل جمعیّت آن 931 نفر وجمعیّت 6ساله وبیشتر 751 نفر بوده وبعد متوسط خانواردرهمان سال 7نفر بودوجمعیّت روستا در سال 55 از تراکم بالائی برخوردار بوده تعداد خانوار ساکن 312خانوار وکل جمعیّت 1282نفر بود وجمعیّت روستا طبق فرمول پیش بینی جمعیّت درسال 1370 5/755 بوده وتعداد خانوار روستا تقریباً 5/46 میباشد (بعد متوسط خانوار در سال 70) وجمعیّت باسواد روستا با توجه به آمار،412نفر بوده یعنی55درصد جمعیّت6 ساله وبیشتر را افراد باسواد تشکیل می دهند مراجعه به آمار روستا نشان می دهد که در این روستا مهاجرت روند صعودی شدیدی داشته و4/3 روستائیان به شهر های دور ونزدیک مهاجرت نموده اند که این نشان میدهد روستا شروع به خالی شدن از جمعیّت ورو به متروک شدنوتبدیل به ویرانه میگردد. درصد رشد سالانه روستا 03/- میباشد رشد سالانه جمعیّت در این روستا منفی بوده نشان دهنده این است که افراد سنین بین 15تا 45سال روستا را ترک می کنند واین گروه سنی نیروی فعال روستا را تشکیل می دهد و مهاجرت این گروه باعث می شود که بازده تولید کاهش یافته از میزان زادو ولد روستا کاسته می گردد وافراد سالخورده ونوجوانان از انجام کارهای کشاورزی ناتوان شده وروستا را با کاهش تولید مواجه کرده است . 16- مشاغل روستا: از کل 931نفر جمعیت روستا فقط 180نفرآن شاغل بوده وبخش عده جمعیت روستا کشاورزهستند.وازراه کشت وزرع زندگی خودرامی گذرانند.غیر از کشاورزی ،دامداری وباغ داری عده کمی به کارهای جنبی مثل راننده اتومبیل ،تراکتور ،مغازه داری،قصابی،آسیابانی،سلمانی , لحیم کاری, تعمیروسایل خانگی وقهوه چی می پردازند دراین روستافروشگاه تعاونی وشعبه نفت نیمه فعال وجوددارد که اجناس سهمیه بندی شده مانندروغن وشکروبرنج وپودررختشوئی وبرخی حبوبات ونفت دراختیارروستائیان قرار میدهدودرزمان گذشته شرکت تعاونی به روستائیان وام میدادوازاین طریق درصد کمی از مردم بااین مشاغل زندگی میکنند. 17- سوادوسیستم آموزشی درروستا: قبل ازورود آموزش وپرورش به سبک غربی به ایران،دراین روستا آموزش به روش مکتب خانه ای بود برای مثال:مکتب خانه میریحیی وحاجی اشرف ومیر محمد وجود داشت وبچه ها درزمستان درمکتب خانه درس می خواندندوشهریه میپرداختند وکتابهائیکه دراین مکتب خانه ها تدریس می شد به ترتیب قرآن گلستان، بوستان نصاب صرف میر(صرف ونحو امروزی)تاریخ پادشاهان یاتاریخ معجم واعراب متداول بود.کسانی که ادامه تحصیل می دادند پس ازپایان تحصیل درروستا،برای ادامه تحصیل به تبریزوازتبریزبه حوزه علمیه می رفتند.ولی باشروع نهضت فرهنگی وورود سیستم آموزش وپرورش جدید،سیستم قدیم آموزش روستا برچیده شد.آموزش به سبک غربی جایگزین آن گشت واولین مدرسه ابتدائی درسال1342تاسیس شد و5کلاس داشت بعد ازانقلاب درسال1364مدرسه راهنمائی درروستاتاسیس شد.لازم به یادآوری است که قبل ازورود سیستم آموزش جدید اکثریت مردم باسوادبودند وعده ای اززنان روستا توانائی خواندن قرآن راداشتند. ۱۸- علل مهاجرت: بعد از اصلاحات ارضی درایران اهالی این روستا نیز مثل سایرمناطق ایران درجریان روند مهاجرت قرارگرفتند. اصلاخات ارضی وضعیت روستائیان وخیم نموده و بعلت عدم توجه دولت و عدم کارآیی شرکت تعاونی روستا ، کشاورزان با مشکلات زیادی روبرو شدند و بنا به گفته یکی از اهالی روستا اصلاحات ارضی باعث کاهش بازده تولید شد و روستائیان با مشکل مالی وتامین امکانات مورد نیاز مواجه شدند،که قبلاً این مشکلات بوسیله اربابان و مباشر تامین می شد و اربابان به موقع به زارع کمک می کرد و آب و بذر لازم را در اختیار او قرار می داد و شبکه های آبرسانی را خفظ و بازسازی می کرد. عوامل گريزاننده ى روستاها دركنار عوامل جذب كننده ى شهرها در كشور نيز موجب مهاجرت دريجى روستاها به شهرها شدندكه عده اى با علاقه خاصى كه روستا داشتند مجبور به زندگى بين شهرى و روستايى شده اند يعنى كشاورزى را بعنوان شغل چندم در كنار شغلهاى ديگر برگزيدند.در سال های اخیر به دلیل تامین شدن بسیاری از امکانات که دلیل اصلی مهاجرت بودند(آب٬ برق٬ گاز٬ تلفن٬ مسائل بهداشتی٬ بر طرف شدن مشکلات حمل و نقل و ...) از میزان مهاجرت و تمایل ساکنین و جوانان برای ترک روستا کم شده است. اهالی غریبدوست بعداز مهاجرت از روستا به شهرهای میانه ، تبریز ، کرج و تهران و قم مهاجرت کردند این مهاجران در تبریز در محله مارلان در کرج در منظریه و در قم در نیروگاه و در تهران فلاح و در اسلامشهر سکنی گزیده اند
۲۰- جهات توسعه بافت روستاى غریبدوست جهت طولى شرقى – غربى و جهت عرضى شمالى – جنوبى دارد. عوامل عدم توسعه بافت در ناحيه شمالى - جنوبی ،وجود باغات مى باشد . عوامل عدم توسعه روستا در ناحيه شرقی- غربی نيز ارتفاعات اطراف آن ،ر گورستان و باغات مى باشد.علت توسعه خطى روستاى امره وجود خط القعر ، شمالى و جنوبى مى باشد. توسعه محلات بصورت خطى و در كنار رودخانه روستا می باشد اين محلات بصورت استقرار و تكثير افراد بومى بوجود آمده اند.روستا از دو محله علیا و سفلی با ساختمانهاى متمرکز مى باشند تشکیل شده است. 21- طوایف روستا شامل طایفه های وکیلی ، علی مدد ، بیگلری و کوره لار سیستم اداری روستا در قدیم الایام عده ی قلیلی از اهالی مالک اراضی بوده اند و مابقی یا رعیت یا اجاره دار آنها محسوب می شدند و افرادی که مالک بودند می توانستند کدخدا باشند.مشکلات قضایی مردم از طریق خانه های انصاف که کدخدا در حکم رئیس آنها بود حل می شد و یا به مراجع بالاتر و از جمله نزدیکترین پاسگاه ارجاع داده می شد.تفاوت سیستم اداری – سیاسی قبل و بعد از انقلاب در نحوه ی اداره ی روستاست که از حالت کدخدایی به حالت شورایی درآمده است. شورا به عنوان عامل اجرایی روستا و انجمن اسلامی به عنوان عامل سیاسی مذهبی این روستا می باشد.معمولا" اعضای شورای محل مرکب از 5 نفر بودند که 3 نفر از آنها اعضای اصلی و دو نفر علی البدل بودند و عمدتا" توسط بخشداری انتخاب می شد و در سیستم انتخابی 78-77 شورای محل ترکیبی از 5 عضو اصلی و 2 عضو علی البدل می باشند که با رای مردم انتخاب و زیر نظر بخشداری و دهداری مشغول فعالیت هستند. 22- چشمه های روستا چشمه های روستا نیز از ارتفاعات اطراف آبگیری می کنند و در داخل روستا مورد استفاده است عبارتند از چشمه نصیر بلاغی در وسط روستا و داش بلاغی در شمال روستا درانتهای آن قرار دارد متاسفانه یکی از چشمه های خوب روستا چشمه حسنعلی چمنی بود که آب آن بهترین و با کیفیت ترین آب منطقه بود که خشک شده است و چشمه های دیگری که در پایین دستها و در اطراف دره ها می باشد. این چشمه ها یا خشک شده اند و یا در حال خشک شدن می باشند. 23-منابع آب روستا
· منابع آب روستا از دو حالت شرب و کشاورزی و همچنین سطحی و زیر زمینی قابل بررسی اند. با آنکه کلیه آب روستا و اطراف آن از کیفیت نسبتا" بالایی در منطقه برخوردارند اما روستاییان عمدتا" به مصرف آب با کیفیت بالاتر راغب بوده اند. آب شرب روستاییان عمدتا" آب چشمه بوده است و وجود چشمه ها و پرآبی آنها ونیز کیفیت بالای آب چشمه ها برای اهالی رضایت بخش بوده است. بعدها به حفر چاهها در داخل خانه روی آوردند . برای تامین آب حمام روستااز چاه استفاده می کنند . همچنین از قدیم الایام تاکنون عمده ی تامین آب مصارف کشاورزی و بخصوص زمینهای آبی , نهرها , دره ها و رودخانه ها بوده اند. . با ورود انواع لوازم کشاورزی و از جمله موتور پمپهای متنوع کشت دیم و باغات با حفر چاههای نیمه عمیق و لوله کشی (دائم و موقت ) آبیاری می شوند. 24-کشاورزی شغل اصلی مردم روستا کشاورزی است که این مهم به عنوان شغل اول و بعضا" به عنوان شغل دوم اهالی مطرح است.بر اساس آمار و اطلاعات نسبتا" دقیقی که از اهالی اخذ گردیده است حدودا" مقدار ۰۰۰ هکتار زمین دیم و ۰۰۰هکتارزمین آبی در اختیار آنها قرار دارد. 25-مهاجرت مهاجرت از پيچيده ترين پديدههاي اجتماعي است كه عوامل مختلف اقتصادي، اجتماعي، سياسي و فرهنگي و حتي شرايط محيط طبيعي، هم درمبدأ و هم درمقصد، در چگونگي آن تاثير دارند. درچند دههي اخير شيوهي عمل نظام اجتماعي ـ اقتصادي حاكم بركشورمان به همراه تنوع وگوناگوني درشرايط محيط طبيعي، اجتماعي ـ فرهنگي سبب شده است تا روستاها نتوانند همگام با تحولات جديد بوجود آمده حركت نمايند. به گونه اي كه در اغلب موارد ضمن از دست دادن كاركرد هاي خود، با كاهش جمعيت و بروز پديدهي مهاجرت روبرو شده اند. تاحدي كه تداوم اين روند , تخليه و نابودي بسياري از روستاها را نيز درپي داشته است. مهاجرت روستا ـ شهري ازجمله رويدادهايي است كه وقوع گستردهي آن دردهههاي اخير مسايل عديده اي را به لحاظ مختلف اجتماعي، اقتصادي وكالبدي در سطح كشورمان موجب شده است. پديدهي مذكور شكلي از اشكال تحرك فضايي جمعيت است كه به مثابهي يكي از مهمترين عوامل دگرگون كنندهي فضاهاي شهري و روستايي از نقطه نظر ساخت وكاركرد محسوب ميشود. بنابراين مهاجرت روستايي، معلول تحولات جامعهي روستايي دراثر عوامل دروني و به ويژه بيروني است. به طوري كه ازيك طرف معلول تحولات اقتصادي و اجتماعي روستاها بوده و ازطرف ديگربه مثابهي عاملي براي ايجاد تحولات بعدي محسوب ميشود. مهاجرت هاي روستايي درايران دو وجه عمده دارد ؛ بخشي از مهاجرت ها ناشي از مهاجرت جمعيت اضافي يا اصطلاحاًً سرريز جمعيت روستاها است[1] كه مهاجرتي طبيعي و منطقي است. اما بخش ديگر مهاجرت توأم با تخليهي روستا از نيروي فعال مي باشد كه اين مقوله براي بقاي روستاها و حفظ توليد محصولاتي كه در روستا توليد ميشود نگران كننده است. در حالي كه براي خود روستاييان مطلوب بوده و آنها به اميد دستيابي به شرايط زندگي بهتر مهاجرت مي نمايند. بخش دوم مهاجرت در نتيجهي اجراي ناقص اصلاحات ارضي،حاكم شدن « اقتصاد رانتي2 »به ويژه از دههي 1340تاكنون و خواست ارادهي حاكميت سياسي و دولت برنامه اي و توسعه گرا3 جهت تسريع بخشيدن به روند رشد و توسعه و اقدامات از « بالا به پايين1 »صورت گرفته است. به طوري كه اجراي برنامه ها با اهرم هاي برون زا باعث اختصاص بيشترين امكانات توسعه اي به شهرها شده، با اين تصور كه تجمع زيرساخت ها و سرمايه ها در شهرها (الهام گرفته از نظريهي قطب رشد) زمينهي انتشار و پخش توسعه به ساير نقاط سرزمين را ميسر خواهد ساخت. ليكن گذشت زمان نشان داد، شهر كه تا پيش از اين رشدي محدود و مشروط داشت و در ارتباط با مجموعههاي روستايي پيرامون خود2 بود ارتباط آن با فضاهاي روستايي اطراف(به نسبت گذشته)گسسته شد و مستقل از آنها به رشد و توسعهي خود ادامه داد. به دنبال اين شرايط، شهر (به ويژه كلان شهر تهران ) براي رشد و توسعهي خود با دست اندازي به منابع طبيعي و انساني پيرامون و انتقال آنها در خود، روابطي را با حوزههاي روستايي اطراف خود برقرار كرد كه از ماهيتي نابرابر و نا متعادل برخوردار است. پيامد اين شرايط، تضعيف رو به تزايد فضاهاي روستايي و قطبي شدن جمعيت، فعاليت ها و امكانات در كلان منظومهي شهري تهران به علت صرفه جويي هاي ناشي از مقياس شده است. در حاليكه، عرصههاي روستايي عليرغم دارا بودن امكانات مورد نياز، رشد و توسعه نيافتند و در نهايت چنين شرايطي منجر به شكلگيري نابساماني در عرصههاي اقتصادي ـ اجتماعي و سازمان فضايي سكونتگاههاي روستايي شده است. مهمترين آنها عبارت است از: 1- به هم خوردن تعادل در ساخت و كاركرد فضايي استان و قطبي شدن جمعيت و فعاليت ها و تاسيسات زيربنايي درشهر و محدودههاي معين و محروم شدن نقاط روستايي مهاجرفرست از دريافت خدمات و امكانات اقتصادي بدليل دارا نبودن حد و آستانهي جمعيتي لازم. 2- به هم خوردن ساختار جمعيتي وشغلي و همچنين تركيب سني و جنسي جمعيت , پيري جمعيت و كاهش شديد جمعيت جوان و فعال. 3- عدم شكل گيري مراكزخدمات اقتصادي و اجتماعي در سطوح ميانه و پايين در نواحي روستايي مهاجر فرست. اين مقوله باعث تشديد بيش از بيش روند مهاجرفرستي روستاها ميشود. 4- عدم بالندگي نيروهاي مولد و روابط توليدي و در نتيجه عدم تكامل و تحول نظام بهره برداري سنتي ـ دهقاني. 5- عدم بهره برداري بهينه ازمنابع طبيعي و امكانات اقتصادي موجود. 6- خالي شدن روستاها ازمنابع مالي و عدم شكل گيري پس انداز , سرمايه و سرمايه گذاري و. .... 7 – ركود فعاليت هاي كشاورزي وغيركشاورزي. 8- خالي شدن روستا از نيروي كار باعث ايجاد الگوي نابرابر نيروي كار ميگردد و روستا را ازتحول اساسي باز ميدارد. بنابراين مهاجرفرستي روستاها بوپژه در نواحي حاشيه اي (كوهستاني شمال وبياباني جنوب) باعث ناپايداري سكونتگاههاي روستايي شده است. بهطوريكه ازيك طرف عامل تشديد توسعه نيافتگي نواحي مهاجر فرست و از طرف ديگر عامل ايجاد نارسايي هاي ساختي ـ كاركردي دراين نواحي شده است. چگونگي وضعيت فوق و نارسايي نظام فضايي بويژه در نواحي حاشيه اي مناطق وعدم وجود سلسله مراتب منطقي نقاط مركزي كه كانون هاي زيستي كوچك را با مراكز سطوح پايين و ميانه و كلان پيوند دهد , يكي از عوامل بسيار مهم تحرك فضايي جمعيت (مهاجرت) است. بدين ترتيب تدوين طرح و برنامه و ارائه راهبردهاي علمي و عملي براي اصلاح ساختار فضايي كانونهاي زيستي و سازمان فضايي آنها ضرورتي اجتناب ناپذير است. مروري اجمالي بر مباني و چهارچوب نظري تحقيق براي تبيين فرضيهها كه متكي بر تئوريها، يافتهها و بنيان هاي نظري تحقيق هستند، بررسي نظريههاي مختلف در زمينهي مهاجرت هاي روستاـ شهري تاثير زيادي در شناخت و تحليل مسائل اقتصادي و اجتماعي روستاهاي مهاجرفرست دارد. از اين رو در اينجا، براي درك بهتر فرضيههاي تحقيق به اجمال برخي نطريههاي مربوط به مهاجرت روستا ـ شهري و نتايج مورد استفاده از آنها(كه درفصل دوم به تفصيل آمده ) را مرور مي نمائيم. كه مهمترين اين نطريه ها عبارتند از: نظريهي راون اشتاين , نظريهي هانري مندارس , آرتور لوئيس , گونار ميردال , اورت. اس. لي , مايكل تودارو , آكين , آل. موبوگنج , گري. ال. هانت و... است. بطور كلي نظريههاي مذكور داراي نقاط قوت و ضعف هايي براي تحليل پديدهي مهاجرت مي باشند و انتقادهايي هم بر آنها وارد است. ولي در هر صورت در اين نظريه ها اصول و قواعد نظام مندي تدوين شده كه مي تواند درتحليل و تدوين و تبيين فرضيه ها مورد استفاده قرار گيرند. برخي از اصول و قواعد كلي استنباط شده از نطريههاي مذكور به شرح زير است : 1- تفاوت در توسعهي زيربناها و امكانات اقتصادي و اجتماعي باعث شكل گيري جريان مهاجرت و ادامهي روند آن از مركز كمتر توسعه يافته به قطب هاي برزگ صنعتي و تجاري (شهرها) ميشود (راون اشتاين , لي , تودارو ) . 2- جاذبههاي اجتماعي و اقتصادي و فرصت هاي مناسب جهت كسب و درآمد بيشتر در مناطق شهري و دافعههاي روستايي جريان مهاجرت را از روستا به شهر مداوم مي سازد. ( راون اشتاين , هانري مندراس، لي , تودارو , هانت ). 3- بالا رفتن سطح سواد ( بويژه تحصيلات عاليه ) و آگاهي اجتماعي , روند مهاجرت روستاها را بيشتر ميكند.( هانري مندراس , لي ). 4- انباشت سرمايه وسرمايه گذاري درنواحي روستايي روند مهاجرفرستي را كند ميكند (لوئيس , ميردال , بوگ). 5- تفاوت هاي ساختاري از بعد توسعه واشتغال درجوامع روستايي وشهري موجب مهاجرت روستاييان به شهرها ميشود (لوئيس, لي). 6- نابرابريهاي منطقه اي متاثر ازنقش و سياست هاي دولت و نظام اجتماعي ـ اقتصادي باعث مهاجر فرستي روستاها ميشود (ميردال , تودارو , هانت , بوگ). 7- مهاجرت روستا ـ شهري تنها به عنوان حركتي خطي , يك جهتي و كششي نيست , بلكه به مثابهي حركتي دوري با وابستگي متقابل , پيش روندهي پيچيده و خود تغييردهندهي سيستمي است. كه درآن ,تغيير درهر جزء مي تواند بر كل سيستم تاثير بگذارد (موبوگنج) . 8- با يك الگو نمي توان پديدهي مهاجرت و مهاجرفرستي را تحليل كرد, بلكه مجموعه اي از الگوها و درارتباط با هم مهاجرت را بطور دقيق تبيين ميكند ( ريچيموند , ورما) . 9- در كشورهاي درحال صنعتي شدن مهاجرت از روستا به شهر در كليه سطوح تحصيلي و مهارتي بسيار بالا است و روستاها در حال تخليه شدن هستند (ريچيموند , ورما) . 10- دستيابي به امكانات و تسهيلات رفاهي عاملي مهم در مهاجرت روستاييان به شهرهاست (هانت) . 11- در روستاهاي مهاجر فرست زمينهي مناسب براي شكوفايي استعدادهاي افراد , رشد شخصيت و... مهيا نمي باشد (بوگ). فرایند مهاجرت در روستای غریبدوست از دهه چهل شروع شد و در دهه 50 و 60 به اوج خود رسید و هم اکنون این فرایند نیز ادامه دارد لاز م به ذکر است که دردهه 40 تنها و 50 ده الی 15 خانوار از روستا به شهر تهران مهاجرت و در فلاح و نواحی پیرامون راه آهن سکنی گزیده بودند . در این دهه نیز تعداد 5 الی 6 خانوار به شهر تبریز مهاجرت و در محله مارالان و حافظ ساکن شدند . اما اوج مهاجرت در دهه 60 به بعد در این روستا آغاز شد و در کرج در محله بنام منظریه و در قم در نیروگاه و در اسلام شهر و اکبر اباد و سلطان آباد ساکن شدند و تعدادی نیز به تبریز مهاجرت و در مارالان و قورقخانه ساکن شدند. هم اکنون این مهاجران در شهرهای یاد شده زندگی می کنند . خوشبختانه در کرج و قم دارای حسنیه و محل تجمع هستند و لی در تهران و اسلامشهر و تبریز بعلت پراکندگی و کم بودن فاقد محل تجمع هستند و ادامه این روند باعث خواهد شد که نسل های بعدی همدیگر را نشناسند ولی در قم و کرج این محل های تجمع باعث افزایش پیوستگی در بین مهاجران خواهد شد. -1 نظريه ساده مازاد جمعيت، بدون توجه به تحولات دائمي سطح فن شناسي و تجهيزات سرمايه اي و دادوستد بين بخش كشاورزي و غيركشاورزي با تمركز بر يك نسبت مشخص، يعني نسبت جمعيت به زمين، سعي ميكند به شماري ازنيروي كار برسد، كه داراي بازده نهايي صفر هستند. رئيس دانا، فريبرز، فصلنامهي جمعيت، پاييز و زمستان 1376, صص 65-34 2- «The Renter Economic» اقتصادي است كه اساسا توسط هزينههاي دولت حمايت و تغذيه ميشود و در حالي كه دولت خودش از رانتي كه از خارج سرچشمه ميگيرد حمايت ميشود (درآمد نفت). در اين خصوص ر.ك، Beblawi, Hazem, and Luciani, Glacomo, (1987),pp.1-21.
3 – با تاسيس سازمان برنامه درسال 1327 رسماً برنامه ريزي در ايران آغاز گرديد وازسال 1327 تاكنون تعداد 5 برنامه عمراني درقبل از انقلاب و 3 برنامه بعداز انقلاب به اجرا گذاشته شد وبرنامه چهارم در حال تدوين مي باشد . 1 – «توسعهي از بالا» در نظريهي اقتصادي نتوكلاسيك ريشه دارد و نمود فضايي آن، مفهوم «قطب رشد» است. در توسعهي از بالا، اعتقاد به منشاء خارجي، جهتگيري, ماهيتاً صنعتي ـ شهري و فنآوري سرمايه بر پروژههاي بزرگ براي بازار خارجي، نسبت داده ميشود .استور، والتر. و دي. ار. فريزر تايلر، 1368، صص 24-23 2 – اهلرس , اكارت , 1380 , صص 236- 224
+ نوشته شده در ۱۳۸۹/۱۰/۲۷ساعت 13:39  توسط ابوالفضل مددی
|
|